Γράφει η Φεφλέ Δήμητρα, μέλος των ψυχολόγων της ΕΥΛΟΓΟΝ.

 

«Μαμά, μπαμπά, θέλω να κοιμηθώ μαζί σας!»

Πώς βοηθάμε το παιδί να κοιμάται στο δικό του κρεβάτι;

 

«Δεν κοιμάται αν δεν ξαπλώσω κι εγώ δίπλα του», «Κάθε βράδυ έρχεται στο κρεβάτι μας», «Έχουμε προσπαθήσει πολλές φορές να κοιμηθεί μόνο του, αλλά καταλήγουμε πάλι να κοιμόμαστε μαζί».

Γιατί τα παιδιά αναζητούν την παρουσία των γονιών τους κατά τη διάρκεια της νύχτας και πώς μπορούμε να τα βοηθήσουμε να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία στον ύπνο;

 

Πρόκειται για φράσεις που αρκετοί γονείς αναφέρουν όταν περιγράφουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν με τον ύπνο των παιδιών τους. Η ώρα του ύπνου, ενώ αποτελεί μια στιγμή ξεκούρασης και ηρεμίας, μπορεί να μετατραπεί σε στιγμή έντασης, διαπραγματεύσεων και εξάντλησης για ολόκληρη την οικογένεια.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η επιθυμία ενός παιδιού να κοιμάται μαζί με τους γονείς του δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη προβλήματος. Η ανάγκη για εγγύτητα και ασφάλεια είναι αναμενόμενη κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Το ζήτημα προκύπτει κυρίως όταν η συγκεκριμένη συνήθεια δυσκολεύει την ξεκούραση του παιδιού ή των γονιών και όταν η οικογένεια επιθυμεί να πραγματοποιήσει μια αλλαγή.

 

Γιατί το παιδί θέλει να κοιμάται με τους γονείς του;

Η δυσκολία ενός παιδιού να κοιμηθεί μόνο του μπορεί να συνδέεται με διαφορετικούς παράγοντες, οι οποίοι συχνά είναι πιθανό να συνυπάρχουν.

Ασφάλεια και εγγύτητα. Για πολλά παιδιά, η παρουσία των γονιών τους μπορεί να λειτουργεί καθησυχαστικά, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της νύχτας, όταν περιορίζονται τα εξωτερικά ερεθίσματα και αποχωρίζονται προσωρινά τα οικεία τους πρόσωπα.

Φόβος. Ο φόβος για το σκοτάδι, τα άσχημα όνειρα ή η ανησυχία ότι μπορεί να συμβεί κάτι δυσάρεστο συναντώνται συχνά στην παιδική ηλικία. Επομένως, το παιδί μπορεί να αναζητά την παρουσία των γονιών προκειμένου να αισθανθεί ασφάλεια.

Συνήθειες που έχουν διαμορφωθεί γύρω από τον ύπνο. Όταν ένα παιδί έχει "μάθει" να κοιμάται αποκλειστικά με την παρουσία ενός ή και των δύο γονέων, είναι πιθανό να δυσκολεύεται να αποκοιμηθεί εξ αρχής ή να κοιμηθεί ξανά χωρίς αυτούς, εάν ξυπνήσει κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Αλλαγές στην καθημερινότητα. Η έναρξη του σχολείου, μια μετακόμιση, η γέννηση ενός αδελφού/ής ή μια μεταβατική ή δύσκολη περίοδος για την οικογένεια μπορεί να οδηγήσουν ή να αυξήσουν την ανάγκη του παιδιού για εγγύτητα κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Προτού προσπαθήσουμε να αλλάξουμε τη συμπεριφορά του παιδιού, είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε: Τι μπορεί να χρειάζεται το παιδί τη στιγμή που ζητά να κοιμηθεί μαζί μου;

 

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί να κοιμάται στο δικό του κρεβάτι;

Δεδομένα ερευνών δείχνουν ότι οι συμπεριφορικές παρεμβάσεις μπορούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση δυσκολιών κατά την έναρξη του ύπνου και συχνών νυχτερινών αφυπνίσεων σε μικρά παιδιά (Mindell et al., 2006· Meltzer, 2010).

1. Δημιουργούμε μια σταθερή ρουτίνα ύπνου

Είναι σημαντικό τα παιδιά να γνωρίζουν τι πρόκειται να ακολουθήσει και να προετοιμάζονται για τη μετάβαση από τις δραστηριότητες στην ξεκούραση και τον ύπνο.

Η βραδινή ρουτίνα μπορεί να περιλαμβάνει το μπάνιο, το βούρτσισμα των δοντιών, την ανάγνωση ενός αγαπημένου βιβλίου ή μια αγκαλιά πριν από τον ύπνο (Mindell & Williamson, 2018).

Είναι σημαντικό η ρουτίνα να πραγματοποιούνται με ίδια σειρά και περίπου την ίδια ώρα κάθε βράδυ. Παράλληλα, βοηθητικό είναι να περιορίζονται τα έντονα ερεθίσματα, οι οθόνες και οι μεγάλες συζητήσεις πριν από τον ύπνο.

2. Αναγνωρίζουμε και αποδεχόμαστε τους φόβους του

Όταν ένα παιδί αναφέρει ότι φοβάται να κοιμηθεί μόνο του, φράσεις όπως «Δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι» ή «Είσαι μεγάλος/η πια» ενδεχομένως δε βοηθούν να διαχειριστεί το συναίσθημά του.

Αντίθετα, μπορούμε να αναγνωρίσουμε αυτό που βιώνει, καθησυχάζοντάς το (Kushnir & Sadeh, 2011). Για παράδειγμα:

«Καταλαβαίνω ότι το σκοτάδι σε φοβίζει. Είμαι εδώ για να νιώσεις πιο ασφαλής».

Η συζήτηση για τους φόβους είναι προτιμότερο να γίνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας, όταν το παιδί είναι πιο ήρεμο. Μέσα από το παιχνίδι, τη ζωγραφική ή την αφήγηση ιστοριών μπορούμε να το βοηθήσουμε να εκφράσει τις ανησυχίες του και να αναζητήσουμε τρόπους διαχείρισής τους.

3. Προχωράμε σταδιακά 

Για ένα παιδί που έχει συνηθίσει να κοιμάται με τους γονείς του, η ξαφνική προσδοκία να κοιμηθεί μόνο του μπορεί να προκαλέσει έντονη αντίδραση.

Μια πρόταση που φαίνεται να λειτουργεί είναι η σταδιακή απομάκρυνση της παρουσίας του γονέα.

Αρχικά, ο γονέας μπορεί να κάθεται σε μια καρέκλα δίπλα στο κρεβάτι του παιδιού (και όχι στο κρεβάτι του) μέχρι να αποκοιμηθεί. Σταδιακά, όσο προχωρούν οι μέρες η καρέκλα μπορεί να μετακινείται πιο μακριά, μέχρι ο γονέας να μπορεί να αποχωρεί από το δωμάτιο.

Η διαδικασία χρειάζεται να προσαρμόζεται στην ηλικία και στην ανταπόκριση του παιδιού. Στόχος δεν είναι το παιδί να αντιμετωπίσει ένα φόβο χωρίς υποστήριξη, αλλά να αποκτήσει σταδιακά μεγαλύτερη εξοικείωση με τον ύπνο στο δικό του κρεβάτι.

4. Ενισχύουμε τις μικρές προσπάθειες

Η θετική ενίσχυση μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο.

Ακόμα και αν το παιδί δεν κατάφερε να κοιμηθεί ολόκληρη τη νύχτα μόνο του, χρειάζεται να αναγνωρίζουμε μικρότερα βήματα και την προσπάθεια του παιδιού, όπως το ότι ξάπλωσε στο κρεβάτι του ή προσπάθησε να αποκοιμηθεί με λιγότερη βοήθεια.

Ένας πίνακας με αυτοκόλλητα ή μια μικρή επιβράβευση μπορεί να λειτουργήσει ενθαρρυντικά, ιδιαίτερα σε παιδιά προσχολικής ηλικίας.

5. Διατηρούμε σταθερή και υποστηρικτική στάση

Η συνέπεια και η τήρηση από την πλευρά των γονιών αποτελεί καθοριστικό στοιχείο κάθε προσπάθειας αλλαγής μιας συνήθειας.

Κάθε φορά που το παιδί επιστρέφει στο κρεβάτι των γονιών κατά τη διάρκεια της νύχτας, οι γονείς χρειάζεται να το συνοδεύουν ήρεμα πίσω στο δωμάτιό του, καθησυχάζοντάς το, χωρίς μεγάλες συζητήσεις ή αντιπαραθέσεις.

 

Τι είναι καλό να αποφεύγουμε;

Στην προσπάθεια να βοηθήσουμε το παιδί να αποκτήσει αυτονομία στον ύπνο, είναι σημαντικό να αποφεύγουμε τους χαρακτηρισμούς, τη σύγκριση με άλλα παιδιά ή τιμωρίες. Η σταθερότητα δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από αυστηρότητα. Μπορούμε να θέτουμε όρια, παραμένοντας συναισθηματικά διαθέσιμοι.

 

Η αυτονομία χτίζεται μέσα από την ασφάλεια

Ο ύπνος στο δικό του κρεβάτι μπορεί να αποτελέσει ένα βήμα προς τη μεγαλύτερη αυτονομία. Ωστόσο, σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι η αυτονομία δεν κατακτάται με τον ίδιο ρυθμό από όλα τα παιδιά.

Αυτό που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι ότι ο στόχος δεν είναι απλώς να σταματήσει το παιδί να αναζητά το κρεβάτι των γονιών του, αλλά να αποκτήσει σταδιακά τις δεξιότητες που θα το βοηθήσουν να αισθάνεται ήρεμο και ασφαλές κατά τη διάρκεια της νύχτας, με κατανόηση και συνέπεια από την πλευρά των γονιών.

Βιβλιογραφία

Kushnir, J., & Sadeh, A. (2011). Sleep of preschool children with night-time fears. Sleep   Medicine, 12(9), 870–874. https://doi.org/10.1016/j.sleep.2011.03.022

Meltzer, L. J. (2010). Clinical management of behavioral insomnia of childhood: Treatment of bedtime problems and night wakings in young children. Behavioral Sleep Medicine, 8(3), 172–189. https://doi.org/10.1080/15402002.2010.487464

Mindell, J. A., Kuhn, B., Lewin, D. S., Meltzer, L. J., & Sadeh, A. (2006). Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children. Sleep, 29(10), 1263–1276. https://doi.org/10.1093/sleep/29.10.1263

 

Mindell, J. A., & Williamson, A. A. (2018). Benefits of a bedtime routine in young children: Sleep, development, and beyond. Sleep Medicine Reviews, 40, 93–108. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2017.10.007